Το παρόν αποτελεί απόσπασμα από την “Ιστορία” που δημοσιεύτηκε το 2021 στο istorima archive. O τίτλος της ιστορίας ήταν Μεγαλώνοντας στο χωριό με μια «γυναίκα με πολλές ρυτίδες στο πρόσωπο» και κωδικό 10851, ερευνήτρια Σάντυ Μακροπούλου (Σ.Μ.) και ημερομηνία συνέντευξης 27 Ιουλίου 2021 και αφηγήτρια την Μακρίδου Φωτεινή.
Η Βουλγαρική Κατοχή, η Σφαγή του Καρυόφυτου και ιστορίες από τη γιαγιά
00:21:24 – 00:29:31
Και φτάσαμε στις 9 Σεπτέμβρη του ’44, όπου έγινε το κάψιμο του χωριού. Το Καρυόφυτο θεωρείται μαρτυρικό χωριό. Την ημέρα εκείνη οι Βούλγαροι θα αποχωρούσαν, για να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Έληξε η Κατοχή. Αλλά κάτι έγινε με κάποιους συγχωριανούς μας για όλη αυτή την περίοδο την μέρα εκείνη όπου κατέληξε σε μία ολοσχερή καταστροφή του χωριού. Κάηκαν πάρα πολλά σπίτια και σκοτώθηκαν από βρέφη μέχρι ηλικιωμένοι.
Ανάμεσα σ’ αυτούς, λοιπόν, ήταν κι ο παππούς Πολυχρόνης. Ο παππούς, της γιαγιάς της Φωτεινής, με την οποία εγώ μεγάλωσα στο ίδιο σπίτι. Θα ‘θελα λίγο να πω την περιγραφή που άκουσα τόσες φορές απ’ την γιαγιά. Ήταν στο σπίτι και είχε φτάσει η είδηση από τους γείτονες ότι οι Βούλγαροι φεύγουν. Στιγμή που όλοι περιμένανε με προσμονή! Λοιπόν, κι ενώ διαχέεται σ’ όλο το χωριό η είδηση ότι αποχωρούν τα βουλγαρικά στρατεύματα και οι Βούλγαροι από το προηγούμενο βράδυ γλεντάνε γιατί κι αυτοί σ’ ανθρώπινο επίπεδο θέλουνε μετά από πέντε χρόνια να επιστρέψουνε στις οικογένειές τους σώοι και αβλαβείς. Πολλοί απ’ αυτούς είχανε και καλές σχέσεις με τους ντόπιους. Δηλαδή, στο χωριό απ’ ό,τι μου είχε πει η γιαγιά κι έχω ακούσει και ιστορίες απ’ τους άλλους, δεν είχαν κάποια περιστατικά βίας κατά την διάρκεια της Κατοχής, πάρα πολύ έντονα. Ναι, δίνανε μερίδια από τις τροφές τους, τι παρήγαγαν και λοιπά. Αλλά σε επίπεδο προσωπικό Βούλγαρος με Έλληνα ντόπιο και τα λοιπά δεν είχανε κάποια έντονα περιστατικά. Τουλάχιστον, όσο εγώ γνωρίζω από γνωστούς και απ’ αυτά, απ’ τις ιστορίες που ‘χω ακούσει στο χωριό.
Έτσι. Οπότε, φτάνει η είδηση της αποχώρησης. Χαρούμενοι όλοι! Και την επόμενη μέρα που όλοι είναι χαρούμενοι και περιμένουν αυτή την άγια στιγμή αποχώρησης να βάλουν την ζωή τους σε μία τάξη και να κάνουν μια νέα αρχή, γίνονται αυτά τα αντίποινα από κάποιους συγχωριανούς που αποφάσισαν να τους επιτεθούν την ώρα της αποχώρησης. Γίνεται η Σφαγή, καίγεται το χωριό. Έχουνε θύματα πάρα πολλές οικογένειες και φτάνει και η ώρα που στο σπίτι της γιαγιάς είναι μια ξύλινη -όπως μου περιγράφει- πόρτα, τούρκικης αρχιτεκτονικής το σπίτι, οπότε είχανε μια πόρτα ξύλινη με μάνταλο. Χτυπάει η πόρτα και βγαίνει ο παππούς να δει ποιος είναι. Ήτανε Βούλγαροι. Οι οποίοι τον πυροβολούν! Από πίσω ακολουθεί η γιαγιά να πάει να δει τι γίνεται. Ο ένας πυροβολισμός δεν είναι εύστοχος προς τον παππού. Μπαίνει η γιαγιά μπροστά, να πει: «Τι πάτε να κάνετε!». Και ο δεύτερος πυροβολισμός βρίσκει την γιαγιά στην δεξιά παλάμη της και τον παππού στον κρόταφο, ο οποίος πέφτει αιμόφυρτος και νεκρός μπροστά στα μάτια της γιαγιάς! Αυτό είναι ένα περιστατικό που το βίωσαν πάρα πολλές οικογένειες. Όπως σου είπα, στο χωριό έγινε και… Έτυχε να σκοτώσουν και το βρέφος μιας γυναίκας, της κυρά Στυλιανής. Δηλαδή, μωρό σχεδόν νεογέννητο. Ενός μηνών, δύο; Δεν ξέρω. Είναι καταγεγραμμένο εκεί στο μνημείο. Εδώ υπάρχει το εξής παράδοξο. Από τη μία υπάρχει ο Βούλγαρος που ουσιαστικά εν ψυχρώ δολοφονεί τον παππού και τραυματίζει την γιαγιά. Και αποχωρεί από το σπίτι. Και την ίδια στιγμή παραμένει πίσω ένας άλλος Βούλγαρος στρατιώτης, ο οποίος στα μισά βουλγαρικά και μισά ελληνικά της λέει. Η γιαγιά τώρα αρχίζει φωνάζει και τσιρίζει -δεν ξέρω- κραυγές, τι φώναζε ακριβώς. Έτσι θυμάμαι να το περιγράφει. «Φώναζα, δεν ήξερα τι έλεγα. Τα παιδιά μου πού είναι. Ο άντρας μου τι έπαθε!» και τα λοιπά. Και της λέει: «Μη φωνάζεις! Εμείς θα αποχωρήσουμε. Μόλις ακούσεις τις σάλπιγγες, μην κουνηθείς, εδώ». Την πήρε. «Μην κουνηθείς από εδώ!» Την πήρε από εκείνον τον χώρο. Την πήγε λίγο παραπέρα. Την σκέπασε με κάποια κλαδιά. Της είπε: «Μην ανησυχείς! Τα παιδιά σου ζούνε!». Αν η μνήμη μου δεν με απατά, η γιαγιά είπε ότι χρησιμοποίησε αυτός μια λέξη, την θυμάμαι τώρα εγώ, αν την θυμάμαι σωστά. Τα κιζάνια σου! Ίσως είναι στα βουλγάρικα; Ή η γιαγιά το παραποιούσε. Δεν ξέρω, τώρα, αν ευσταθεί αυτή η λέξη. Και της είπε: «Μόλις σουρουπώσει και ακούσεις τις σάλπιγγες θα σημαίνει ότι εμείς έχουμε φύγει και τότε μπορεί να εμφανιστείς». Μετέπειτα μαρτυρίες και του πατέρα μου και από τους θείους μου και τα λοιπά, τα παιδιά είχαν τρέξει να κρυφτούν κι είχανε πάει μέσα στα βουνά μόνα τους. Αυτή ήταν η ιστορία της γιαγιάς που πάρα πολύ συχνά επαναλάμβανε. Δεν έσβηνε από την μνήμη της ποτέ. Οπότε, την έχω κι εγώ -έτσι- σαν να είναι μπροστά μου!
Η μία ιστορία που θυμάμαι πολύ καλά απ’ τη γιαγιά ήταν αυτή και η δεύτερη ήτανε, αυτό που όταν κάποιος ερχόταν και της έλεγε: «Κυρά Φωτεινή, καλά σε βλέπω!» και τα λοιπά. «Ε, παιδί μου μεγαλώσαμε. Για μας τώρα δεν έχει ζωή από ‘δω και πέρα! Μόνο παρακαλάω να κάνω τον θάνατο του παππού!». Ο θάνατος του παππού της, λοιπόν, ήταν κάτι άλλο που συχνά το περιέγραφε και εκείνο και ευχόταν να συμβεί κάτι αντίστοιχο και σε κείνη. Ήταν περίπου δώδεκα χρονών. Ήτανε στο χωριό τους στον Καράτεπε της Νικομήδειας, στη Μικρά Ασία. Κι ήτανε μόνη της στο σπίτι ένα πρωινό με τον παππού της. Ο παππούς της τότε περίπου στα ενενήντα. Χωρίς κανένα διαπιστωμένο πρόβλημα υγείας κι αυτός. Αισθάνθηκε -λέει- ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ότι -ξέρω ‘γω- η καρδιά του, ότι θα πεθάνει. Και δεν ήθελε να συμβεί αυτό μπροστά στην εγγονή του, την Φωτεινή. Και της λέει: «Πήγαινε στην κουζίνα, στο πλυσταριό -μάλιστα- να μου φέρεις ένα κομματάκι ψωμί και τυρί». Και μάλιστα με τα χέρια της, πάντα έκανε και μία συγκεκριμένη κίνηση που την είχε κάνει και ο παππούς. Τώρα δεν μπορώ ηχητικά να σας την περιγράψω. Βάζοντας χιαστί την μία παλάμη, πάνω στην άλλη, έλεγε: «Έτσι, μισή φετούλα ψωμί». Όπως θα την έδειχνες με τα χέρια. «Και λίγο τυράκι, θέλω να μου φέρεις». «Πήγα εγώ στο πλυσταριό -έλεγε η γιαγιά- να ετοιμάσω το κολατσιό για τον παππού. Κι όταν γύρισα, τον είδα πεσμένο από την καρέκλα. Αυτό δεν θα το ξεχάσω ποτέ! Τέτοιον θάνατο να κάνω! Σαν τον παππού μου, που έφυγε σαν πουλάκι». Ήτανε δύο περιστατικά που τα περιέγραφε με τον ίδιο τρόπο η γιαγιά, ξανά και ξανά, σε όποιον κι αν της το ζητούσε. Γιατί τα υπόλοιπα, για την καθημερινότητα, ήταν κάτι που μας δυσκόλευε πολύ.
Περισσότερα
https://archive.istorima.org/interviews/EL-10851#segment-2
Copyright και δικαιώματα χρήσης
Η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρία Istorima κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα και δικαιώματα χρήσης όλων των αρχειοθετημένων ηχητικών και γραπτών συνεντεύξεων, τραγουδιών, παραμυθιών, εγγράφων, υλικού, φωτογραφιών, τεκμηρίων κ.λπ. που διατίθενται στον παρόντα διαδικτυακό τόπο. Τα δικαιώματα χρήσης δεν είναι δημόσια και οι επισκέπτες του δύνανται να χρησιμοποιούν τα ανωτέρω μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς με την απαραίτητη άδεια από την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρία Istorima.
Η περαιτέρω χρήση των ανωτέρω είναι δυνατή μόνο κατόπιν άδειας της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας Istorima και με την προϋπόθεση ότι αυτή αναγνωρίζεται πάντα ως η πρωτότυπη πηγή τους, με την επιφύλαξη της δυνατότητας επιβολής και ειδικότερων προϋποθέσεων για τη χορήγηση της σχετικής άδειας. Ειδικότερα, η χορήγηση σχετικής άδειας χρήσης έχει πάντα ως προϋπόθεση τη ρητή, έγγραφη αναφορά στην Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρία Istorima σε κάθε περίπτωση άμεσης, έμμεσης, πλήρους, μερικής ή αποσπασματικής χρήσης ή αναφοράς σε υλικό που εμπεριέχεται στον παρόντα διαδικτυακό τόπο (π.χ., μεταξύ άλλων, σε ανακοινώσεις συνεδρίων, εκπαιδευτικά σεμινάρια, βιβλία, άρθρα, δημοσιεύσεις, ερευνητικά προγράμματα, ΜΜΕ, video, podcast κ.ο.κ.).
Η περαιτέρω χρήση του περιεχομένου του διαδικτυακού τόπου της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας Istorima αφορά την αναπαραγωγή, την προσαρμογή και/ή τη διανομή, ανεξάρτητα από τα μέσα και/ή τον μορφότυπο που χρησιμοποιούνται. Η περαιτέρω χρήση ορισμένων δεδομένων μπορεί να υπόκειται σε διαφορετικούς όρους. Στην περίπτωση αυτή, το αρχειοθετημένο στοιχείο φέρει μνεία περί πνευματικών δικαιωμάτων ή άλλη μνεία των ειδικών όρων που σχετίζονται με αυτό. Άδεια δεν χορηγείται από την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρία Istorima στις περιπτώσεις που τα πνευματικά δικαιώματα των ανωτέρω ανήκουν σε τρίτους, οι οποίοι και μόνο δύνανται να χορηγούν τη σχετική άδεια.
Η πολιτική της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας Istorima για την περαιτέρω χρήση δεδομένων συνάδει με την ακόλουθη νομοθεσία:
Οδηγία 2003/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Νοεμβρίου 2003, για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Απόφαση της Επιτροπής της 12ης Δεκεμβρίου 2011 για την περαιτέρω χρήση εγγράφων της Επιτροπής
Οδηγία 2013/37/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2013 για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/98/ΕΚ σχετικά με την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα
Τυχόν ερωτήματα σχετικά με την περαιτέρω χρήση του περιεχομένου του διαδικτυακού τόπου της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας Istorima πρέπει να αποστέλλονται στο: GDPR@istorima.org
