«Ιστορικός Περίπατος Εθνικής Μνήμης» στο Άνω Καρυόφυτο

Άνω Καρυόφυτο: Ιστορικός περίπατος, μια βιωματική περιήγηση στον τόπο μαρτυρίου και θυσίας

Ο πρώτος ιστορικός περίπατος στο Άνω Καρυόφυτο πραγματοποιήθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Απογόνων Προσφύγων στις 13 Σεπτεμβρίου 2026 σε συνεργασία με το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης Ξάνθης , στο πλαίσιο διήμερων εκδηλώσεων που κορυφώθηκαν 13 Σεπτεμβρίου 2025. Η εμπειρία για τους συμμετέχοντες ήταν μοναδικά συγκινητική και φορτισμένη.

Η περιήγηση κινήθηκε στα ίχνη της σφαγής και εκτέλεσης των 36 θυμάτων της 9ης Σεπτεμβρίου 1944. Ο περίπατος έγινε με φυσική παρουσία στον τόπο των γεγονότων και με βιωματική αφήγηση των δύο οδηγών. Οδηγοί ήταν ο κ. Κωνσταντίνος Γιαντζουράκης, ένας από τους ελάχιστους επιζώντες της σφαγής και ένα από τα ιδρυτικά μέλη του συλλόγου και από την κα Φωτεινή Μακρίδου, απόγονο εκτελεσμένου κατοίκου του χωριού.

Ο σύλλογος μας σας προσκαλεί να πραγματοποιήσετε τον περίπατο αυτό κατά την επίσκεψή στο Άνω Καρυόφυτο. Ειδική σήμανση θα σας βοηθήσει να ακολουθήσετε τη διαδρομή. Ξεκινήστε τη διαδρομή σας από το μνημείο που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού.

Με συνοδοιπόρο στον περίπατο σας την ηθοποιό – αφηγήτρια Σάντυ Μακροπούλου (δισέγγονη εκτελεσμένου), συνοδεύστε την περιήγησή σας με το ηχητικό αρχείο που θα βρείτε εδώ και ακολουθήστε μια διαδρομή φορτισμένη με μνήμη, ιστορία και συναίσθημα.

Καλούμε εκπαιδευτικούς να επισκεφθούν το Άνω Καρυόφυτο και να ενισχύσουν τη σύνδεση των παιδιών με το μάθημα της ιστορίας μέσα από μια βιωματική διαδικασία.

Ο σύλλογος μας ευελπιστεί να φέρει τη νέα γενιά και τους επισκέπτες πιο κοντά στην ιστορική κληρονομιά του τόπου, την μνήμη και την πολιτιστική του ταυτότητα.

Πρώτο σημείο Ιστορικού Περιπάτου Μνήμης – Προαύλιο Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου

Την 9^η Σεπτεμβρίου 1944 και ενώ το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πλησίαζε, εδώ, στα ορεινά της Ξάνθης, στο Άνω Καρυόφυτο η ιστορία γράφτηκε με το αίμα των αμάχων. Στις αυλές των σπιτιών και σε κεντρικά σημεία του χωριού, η βουλγαρική κατοχική διοίκηση, λίγο πριν την οριστική αποχώρησή της, εξαπέλυσε μια συντονισμένη επιχείρηση εξόντωσης των κατοίκων, που κατέστησε το Άνω Καρυόφυτο σε βωμό θυσίας και μαρτυρίου.

Τριάντα έξι (36) Έλληνες πατριώτες, γυναίκες, άνδρες και παιδιά, από απλούς αγρότες μέχρι τον Βούλγαρο Πρόεδρο του χωριού, οδηγήθηκαν σε διάσπαρτα σημεία εκτέλεσης. Δεν έπεσαν στο πεδίο της μάχης ως στρατιώτες, αλλά ως μάρτυρες της ελληνικής συνείδησης, αρνούμενοι να υποκύψουν στον βουλγαρικό εκφοβισμό και τη βία.

«Εδώ, στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας την 9/9/1944, η ιστορία συνάντησε τη θυσία. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες επιζώντων, στο σημείο αυτό βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν οι: Ζαχαροπούλου Κατίνα 68 ετών, Ζαχαρόπουλος Ξανθούλης 70 ετών, Καϊσεφ Βασίλειος 50 ετών, Καραβασοπούλου Αναστασία 45 ετών, Καραβασοπούλου Ειρήνη 12 ετών, Καραβασοπούλου Ευτέρπη 17 ετών, Καραβασοπούλου Κυριακή 13 ετών, Καραβασόπουλος Γεώργιος 50 ετών, Νεοχωρίτου Ανθούλα 11 ετών, Νεοχωρίτου Ευανθία 42 ετών, Νεοχωρίτου Κατίνα 12 ετών, Νεοχωρίτου Σύρμω 14 ετών, Τζικοπούλου Αννούλα 18 μηνών.

Κάθε βήμα σε αυτή τη διαδρομή είναι επί της ουσίας ένας ζωντανός διάλογος με το παρελθόν και μια υπόσχεση πως η θυσία των θυμάτων δεν υπήρξε μάταιη.

Δεύτερο σημείο Ιστορικού Περιπάτου Μνήμης

Την 9^η Σεπτεμβρίου 1944, η είδηση πως ο Βουλγαρικός στρατός, με ενισχύσεις από κοντινές στρατιωτικές μονάδες, έχει περικυκλώσει και αφανίζει τον άμαχο πληθυσμό του Άνω Καρυοφύτου καίγοντας τα σπίτια του χωριού, αναγκάζει πολλούς Καρυοφυτιανούς που είχαν καταφύγει στο βουνό να σπεύσουν για βοήθεια αγνοώντας τον κίνδυνο.

Εδώ, στο σημείο αυτό, την 9^η Σεπτεμβρίου 1944 εκτελέστηκε ο Μανιάκης Ανδρέας ετών 25 και τραυματίστηκε θανάσιμα ο Τζικόπουλος Ιωάννης, ετών 33, ο οποίος, κατέβηκε από το βουνό για να σώσει την οικογένειά του, αφήνοντας πίσω του τη σύζυγο και τα δύο ορφανά τέκνα του 8 και 5 ετών.

Χάρτης με τα σημεία

Τρίτο σημείο του Ιστορικού Περιπάτου

Τη 9^η Σεπτεμβρίου 1944, στο Άνω Καρυόφυτο, η ωμή βία και η βαναυσότητα των Βουλγάρων κατακτητών εξαντλήθηκε στον άμαχο πληθυσμό. Η Πρωτοψάλτη Σουλτάνα 35 ετών δολοφονήθηκε στην αυλή του σπιτιού την ώρα που η κόρη της βιαζώταν.

Την ημέρα εκείνη έχασαν τη ζωή τους, δεν κατάφεραν να γλυτώσουν από το βόλι και την ξιφολόγχη Βούλγαρων στρατιωτών, 18 γυναίκες του χωριού. Από ενάμιση χρονών κοριτσάκι, η μικρή Αννούλα, μέχρι γυναίκα 68 ετών.

Τέταρτο σημείο του Ιστορικού Περιπάτου

Το νέο και η χαρά πως η απελευθέρωση του χωριού από τους Βουλγάρους, είναι θέμα ημερών ή ωρών και για την επιστροφή στην κανονικότητα και την ελευθερία δεν κράτησε πολύ.

Την 9^ηΣεπτεμβρίου 1944, οι Βούλγαροι στρατιώτες εισέβαλαν στα σπίτια λεηλατώντας ό,τι πολύτιμο έβρισκαν και πυρπολώντας τα με μπιτόνια βενζίνης. Όσοι πρόλαβαν να βγουν έξω βρέθηκαν αντιμέτωποι με την βουλγαρική κάνη. Ο Πολυχρόνης Μακρίδης ετών 50 και η Αναστασία Πασχάλη ετών 50 επίσης εκτελέσθηκαν στη αυλή του σπιτιού τους, μπροστά στα μάτια των ανήλικων παιδιών τους.

Κατά την εκτέλεση του Πολυχρόνη Μακρίδη τραυματίστηκε σοβαρά στο χέρι και η σύζυγος του Φωτεινή Μακρίδου στην προσπάθεια να εμποδίσει το στραμμένο στον σύζυγό της όπλο του Βούλγαρου στρατιώτη. Με την παρέμβαση Βούλγαρου στρατιώτη τα παιδιά της Αναστασίας Πασχάλη, και η Φωτεινή Μακρίδου με τα παιδιά της κατάφεραν να κρυφτούν και να γλυτώσουν την εν ψυχρώ εκτέλεσή τους μένοντας βέβαια σε ισόβιο πένθος και ορφάνια.

Πέμπτο σημείο του Ιστορικού Περιπάτου

Το παλιό Δημοτικό Σχολείο, η βρύση του «Μπουρμασέ» μαζί με τον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου, είναι από τους πιο φορτισμένους συναισθηματικά σταθμούς του ιστορικού περιπάτου.

Βρισκόμαστε σε σημείο ομαδικής εκτέλεσης. Εδώ οδηγήθηκαν με τη βία από τις βουλγαρικές ομάδες στρατιωτών, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν την 9^η Σεπτεμβρίου 1944 12 άμαχοι κάτοικοι του χωριού. Την ίδια ώρα, σε όλο το χωριό οι Βούλγαροι στρατιώτες έκλεβαν ό,τι έβρισκαν και έβαζαν φωτιά στα σπίτια του χωριού αγνοώντας την ανθρώπινη ζωή.

Αδιακρίτως φύλου και ηλικίας, εδώ στην αυλή του τότε δημοτικού σχολείου και στη βρύση του «Μπουρμασέ» που υπάρχει ακόμη και σήμερα, εκτελέσθηκαν οι: Βουλιάκης Παναγιώτης, 72 ετών, Βουδούρης Γεώργιος, 65 ετών, Βουδούρη Ευανθία, 60 ετών, Γιαβρίδου Βαρβάρα, 22 ετών, Μούρθος Ιωάννης, 65 ετών, Μούρθου Μαρία, 60 ετών, Πασχάλης Ιορδάνης, 70 ετών, Πασχάλη Ευανθία, 68 ετών, Πασχάλη Φωτεινή, 25 ετών, Πασχάλη Δέσποινα, 20 ετών, Σταθελόπουλος Χρήστος, 60 ετών, Σταθελοπούλου Θεοδώρα, 58 ετών.

Μαρτυρίες παιδιών, που διασώθηκαν κρυμμένα σε μπαξέδες και ρεματιές, αναφέρουν πως λίγες ώρες μετά την αποχώρηση των Βουλγάρων τα σώματα των 12 θυμάτων πρόδιδαν τον μαρτυρικό τους θάνατο. Τους αφαιρέθηκε η ζωή με κάθε βάναυσο τρόπο, με όπλο, ξιφολόγχες και βασανιστήρια.

Η απόφαση των Βουλγάρων να δείξουν την 9^η Σεπτεμβρίου 1944 την πιο σκοτεινή πλευράς τους, καταδίκασε ένα ολόκληρο χωριό σε καταστροφή, ισόβιο πένθος, φτώχεια και ορφάνια.

Έκτο σημείο του Ιστορικού Περιπάτου

Ο Θεόφιλος Καραμπατζάκης δεν πρόλαβε να γλυτώσει από τις φλόγες που περικύκλωσαν το σπίτι του από την πυρπόληση των Βουλάγρων στρατιωτών και κάηκε ζωντανός μέσα σε αυτό.